چگونه كتابهاي درسي را مطالعه كنيم تا يادگيري ما ماندگار باشد ؟
از آنجا كه يادگيري هدفمند از اهميت بسزايي برخوردار است تحليل يادگيري يكي از موضوعات اساسي در روانشناسي است. امروزه در جوامع مختلف براي تشخيص پيشرفت در مسايل گوناگون ازامتحان به عنوان مناسب ترين وسيله سنجش و اندازه گيري استفاده مي شوداما در بيشتر مواقع لفظ امتحان: مدرسه , معلم و در واقع گروه دانش آموزان را به ذهن متبادر مي سازد. هر چند اين سنجش به شيوه هاي مختلف به عمل مي آيد اما نكته مهم اين است كه امتحان غالبا با اضطراب و تشويش همراه است و اين مسئله در بين دانش آموزان بيشتر به چشم مي خورد.به طوري كه كمتر دانش اموزي است از اين مسئله رنج نبرد.اضطراب امتحان مي تواند دلايل گوناگوني داشته باشد:ازجمله توانايي ذهني دانش آموز، مسائل خانوادگي ، عدم يادگيري درست مطالب درسي ، بي توجهي به سخنان معلم در كلاس و مسئله مهم ندانستن "روش درست خواندن و يادگيري مطالب كتابهاي درسي " كه مجموعه اين موارد و يا تنهايك مورد از اينها مي تواند باعث اضطراب و عدم موفقيت در امتحان گردد.
باتوجه به اينكه كه فصل تحصیل دانش آموزان شروع شده است بر آن شديم نكاتي راجع به يكي از روشهاي مطالعه كتابهاي درسي كه بر حسب تجربه از مفيد ترين شيوه هاي مطالعه كتابهاي درسي مي باشديادآوري نماييم تا بلكه بتواند به دانش آموزان در استفاده بهينه از وقت و همچنين موفقيت بيشتر و كاهش اضطراب كمكي كرده باشيم. در اين نوشتار بدون هيچ توضيح نظري اضافه ، روش" پخبا ( پ خ ب ا " براي خواندن و مطالعه مطالب كتابهاي درسي ارائه مي گردد كه به نظر مي رسد شيوه موثري براي بهتر فهميدن و بهتر حفظ كردن مفاهيم و اطلاعات كليدي است. "پخبا" برگرفته از نخستين حرف نام هريك از مراحل چهارگانه در مطالعه كتابهاي درسي است:
1)پيشخواني 2)خواندن 3)به خود پس دادن 4)آزمون
1- مرحله پ ( پيشخواني ):
در اين مرحله نخست به مرور كلي فصل معيني از كتاب مي پردازيد تا با موضوعات كلي مورد بحث آشنا شويد . براي اين منظور فهرست مطالب فصل رادقيقاً خوانده به خاطر بسپاريد. سپس مطالب فصل را مرور كنيد كه طي آن ، عناوين بخشهاي اصلي و فرعي فصل را مورد توجه قرار دهيد ، و تصاوير و نمودارها را از نظر بگذرانيد. مهمترين نكته در مرحله پيشخواني اين است كه پس از مرور مطالب فصل ، چكيده اوليه يا پاياني فصل را ( در صورت وجود ) با دقت مطالعه كنيد و روي هر يك از نكاتي كه در آن آمده تامل كنيد . در اين مرحله ممكن است ، سئوالهايي به ذهنتان خطور كند انها را در برگه اي يا حاشيه كتاب يادداشت نماييد تا پس از خواندن متن كامل فصل بتوانيد به آنها پاسخ دهيد. اين مرحله ، تصوير كلي از مطالب فصل و سازمان بندي آن به دست مي دهد.كه در درك درست مطالب بعدي به شما كمك مي كند زيرا شما يك تصوير كلي از مطلبي كه مي خواهيد بخوانيد در ذهن خواهيد داشت و با مسائل نامفهوم و ناشناخته روبرو نمي شوييد.پيشخواني مانند چراغي است كه به شما در تاريكي(بخش هاي مختلف هر فصل) كمك مي كند. اگر در مطالعه كتب درسي پيش خواني را نداشته باشيد قطعا بدون چراغ وارد تاريكي شده ايد. مثالي آورده مي شود تا مطالب بيشتر فهميده شوند .يك درخت را در نظر بگيريد اگر به شما بگويند درخت را نگاه كنيد شما ابتدا كل درخت را نگاه مي كنيد و پس از آن است كه به نگاه كردن به شاخه ها و برگ هاي درخت مي پردازيد. مطالعه كتابهاي درسي درست همانند اين مثال است پيشخواني همان نگاه كلي مي باشد. در روانشناسي به اين شيوه، روش گشتالتي مي گويند.
2 - مرحله خ ( خواندن )
حال كه مرحله اول را با موفقيت پشت سر گذاشتيد در گام دوم ، مطالب هر بخش از فصل را براي آگاهي از معني آن با دقت و حوصله ( نه شتابزده ) بخوانيد و ضمن خواندن ، سعي كنيد به سئوالهايي كه در مرحله اول براي شما پيش آمده بود ، پاسخ دهيد . در باره مطالبي كه مي خوانيد تامل كنيد و بكوشيد بين اين مطالب و اطلاعات قبلي خود ارتباط بر قرار كنيد . مي توانيد زير واژه ها يا عبارات كليدي خط بكشيد( البته برخي از دانش اموزان بدون توجه به اهميت مطلب زير هر جمله يا كلمه اي را خط مي كشند كه اين از موانع يادگيري است و باعث عدم تمركز و نديدن مطالب مهم مي شودكه بهتر است از آن پرهيز كنيد).بنابراين بايد مطالب مشخص شده از10 تا 15 درصد متن تجاوز نكند. اگر مقصود از خط كشيدن زير مطالب ، مشخص كردن واژه ها يا عبارات كليدي براي مرور بعدي باشد ، خط كشيدن زيادي زير مطالب ، مغاير با چنين هدفي است. تا وقتي تمام مطالب بخش معيني را نخوانده ايد يا با همه مفاهيم كليدي آشنا نشده ايد و اهميت نسبي آنها را ارزيابي نكرده ايد ، يادداشت بر نداريد. ضمنا تا مبحثي را فرا نگرفتيد به مباحث بعدي مراجعه نكنيد زيرامطالب كتابهاي درسي در بيشترموارد با هم ارتباط منطقي و معنايي دارند و فهم دروس آغازين در فهم دروس بعدي نقش موثر دارند. نكته اي كه بايد يه آن اشاره شود درباره چگونه خواندن است . سعي كنيد مطالب را تنها با چشم بخوانيد و از لب خواني بپرهيزيد تا هم سرعت مطالعه شما بيشتر باشد و هم تمركز بر مطلب داشته باشيد . حتي خستگي شما نيز به حداقل خواهد رسيد. زير لب خواندن را براي مرحله بعدي بگذاريد.